van Zuidwest Friesland
Deel1 – Inleiding
De Stichting Histoarysk Koudum beschikt over een aantal notulenboeken van Koudumer verenigingen. Het betreft materiaal dat Histoarysk Koudum in de loop der jaren in bewaring heeft gekregen. Met veel plezier duik ik regelmatig in zo’n notulenboek. Veel personen komen me bekend voor, sommigen heb ik zelfs gekend, vaak zijn het al oude mensen en soms zijn ze al overleden.
Voor sociologen moeten deze boeken ‘gefundenes fressen’ zijn. De hele historie van een dorp vind je immers terug in deze notulen. Zij zijn vaak keurig en in nette taal geschreven. Ook komen er weinig doorhalingen in voor. Wij hebben het nu veel gemakkelijker met de computer, na het herlezen van een tekst kun je later eenvoudig een niet lopende zin aanpassen.
Dus respect voor al die secretarissen. Vaak waren het knapen, jongelingen of mannen. De meeste van deze notulen speelden zich af in het bijna radio- en zeker tv-loze tijdperk. Om even aan de huiselijke sfeer te ontsnappen wilden jongeren en ouderen wel eens een avond op stap. Dus jeugdclubs, knapen-, jongelingen- en meisjesverenigingen waren erg in trek. Maar ook koren en korpsen hadden niet te klagen over ledenaanbod. Het ging naast amusement ook om de sociale contacten én soms om de liefde.
Op een dorp waren voor de oudere jongeren meestal zeer in trek: de vrouwenvereniging, de christenvrouwenbond en de toneelvereniging. De laatste heette in Koudum destijds ‘Skots en Skeef’. Mijn vader heeft in menig blijspel, luim noemde men dat toen, meegespeeld. Vaak kwam het voor dat men bij de ‘knapen’ een couplet van ‘het bondslied’ zong. Mijn moeder was bijvoorbeeld lid van de christenvrouwenbond – de pianoversie van hun bondslied lag jarenlang bij mij op de piano – en van het christelijk gemengd koor Advendo.
Later werd mijn vader ook lid van Advendo. Aan de eettafel zeiden wij als kinderen dan: “Mar heit jo kinne hast net sjonge, wat sochten jo dan by sa’n koar?” “Och”, sei heit dan, “by de bassen kinne se eltsenien brûke.” Mar faaks koe er op ’e feestjûnen syn akteertalint ek wol kwyt en hy woe natuerlik by syn sopraantsje wêze.
Toen het woord playbacken nog niet bestond, paste ús heit vast en zeker als één van de eerste Nederlanders deze techniek al toe. Bij de knapen, jongelingen en meisjes speelde religie een voorname rol. De bijeenkomsten werden altijd geopend met gebed, vervolgens werden er enkele liederen gezongen. Daarna las de voorzitter een Bijbelgedeelte. Pas daarna ging men aan de slag met de bijeenkomst. Jongeren dienden een soort lezing te houden, waarna discussie volgde. Aan het eind van de bijeenkomst werd weer een psalm gezongen en tot slot werd weer afgesloten met gebed.
Als ik in oude notulen uit de jaren veertig lees, ben ik altijd nieuwsgierig of er ook iets over de Tweede Wereldoorlog in staat. Maar dat valt wat tegen. Men was kennelijk huiverig om over zo’n toch wel beladen onderwerp zaken op papier te zetten. Toch ben ik wel wat teksten tegengekomen. In de loop van deze serie kom ik hierop terug.
Ulfert de Jong, Koudum, november 2023
Foto van Advendo: De frou op ’e foarste rige, twadde fan rjochts is ús mem, Wiepk de Jong-Hoekema. De man boppe de steande froulje 8 en 9 fan links, is ús heit Sijbolt de Jong. Efter him stiet syn maat, Rienk de Jong fan it Koudumer Expeditie Bedrijf K.E.B. Wa wit mear nammen?
Taheakke in lytse anekdoate: Rienk de Jong, Fonger Smits en ús heit, dat wiene maten, want se hiene mei harren trijen in Harley Davidson kocht. In soarte fan dielmoter. Us heit brûkte dat ding as er nei in bûtenplak moast te resitearjen (foardrage of optrede als seremoanjemaster op in brulloft). En dan nei in optreden switterich en yn ’e kjeld op dy moter nei hûs fleane, mei as resultaat de oare deis ferkâlden wêze of it yn ’e kiel ha.
