Herdenking Hampden Crash van 3 juli 1942

Koudum, 3 juli 2026 – Vandaag was het precies veertien jaar geleden dat in Koudum het Fleanmasine Monumint onthuld werd. Het monument staat er voor de bemanning van de geallieerde bommenwerper die op 3 juli 1942 vlakbij deze plek neerstortte. Histoarysk Koudum organiseerde daarom een kleine plechtigheid bij het monument bij het voormalige politiebureau aan de Tjalke van der Walstraat.

De Canadese Hampden bommenwerper AE 248 stortte neer in de vroege ochtend van 3 juli 1942 nadat het op weg naar Duitsland door een Duitse nachtjager beschoten was. De piloot wist het toestel te verlaten en werd bij Molkwerum door de Duitsers gearresteerd. Het grootste gedeelte van het toestel, dat door de beschieting explodeerde, stortte in Koudum neer. De drie andere bemanningsleden kwamen daar om en hun oorlogsgraven zijn nog altijd op de Algemene Begraafplaats van Koudum te vinden.

Bij de herdenking hield Ulfert de Jong, secretaris van Histoarysk Koudum en destijds ook lid van de Fleanmasine Kommisje, een toespraak die gedeeltelijk hieronder staat. Daarna legde Els Runia namens Histoarysk Koudum een bosje bloemen aan de voet van het monument. Op een kaartje bij de bloemen staat de tekst: “Dizze mannen betellen de heechste priis foar ús frijheid’.

Uit de toespraak van Ulfert de Jong:

“Op 12 july 2012 seach it der hiel oars út as no: in ploech minsken siet op stuollen tsjinoer it monumint. Der wiene Kanadezen, Ingelsken en Skotten by. Ek wiene der plysjes yn gala-unifoarm en militêren fan fleanbasis Ljouwert. Learlingen fan de beide basisskoallen stiene by de standers foar de krânsen. En dan boargemaster Hayo Apotheker en Mary Bethune dy’t it monumint ûntbleatsje soene. Oan de flaggemêsten hongen de Nederlânske, Fryske, Ingelske en Kanadeeske flagge.

Hjoed is it de twadde kear dat wy hjir wer in lytse betinking hâlde. De earste ear wie op 3 july 2020. Wat wie it trouwens yn 2012 in moai barren. En in earbetoan oan dizze fjouwer mannen. Navigator Bobby Williams, de boardskutters Robert Whytock en John Eaddington hawwe tusken Molkwar en Koudum de dea fûn. Kingsley Brown hat as iennichste de crash oerlibbe. Hy kaam mei de parasjute del op in wenning yn Molkwar. Syn soan wie yn 2012 hjir by ús. Hy fertelde dat er op in dei nei bûten kaam en seach dat de postrinner in brievekaart foar harren mem alfêst lies. Hy sei: “Your daddy is still alive”. Dan wist er dat mar fêst.

Organisatoarysk  en ek budgetair wie it in flinke operaasje. […] Yn ‘e simmer fan 2011 binnen wy al mei de plannen begûn en is de wurkgroep foar it fleanmasinemonumint úteinset. Yn in betiid stadium hiene wy al kontakt hân mei de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation (SMAMF), spesjalisten yn dizze matearje.

Nei in publikaasje yn de Bulte Nijs fan oktober 2011, dêr’t wy yn fregen nei ynformaasje oer dizze crash. Kaam de trochbraak. Ik kaam op in kâlde freedtejûn thús. Jitske sei: “Do moatst daliks nei Tarantella, want Dirk Osinga hat belle en hat nijs oer de Hampden crash”. Ik hie net folle sin en sei: “Dirk is gjin berne Koudumer en hy is noch jong, wat soe dy no witte fan dit fleantúch”. Mar se sei: “Hy wie der oerémis fan, do moast der hinne.”

Dus ik derhinne en Dirk hie wol deeglik nijs: op in briefke efter de taap stie in tillefoannûmer út Skotlân. Neibesteanden fan ien fan de omkommen bemanningsleden hiene by Dirk yn it kafee west en in briefke mei in telefoannûmer efterlitten. Ik belle dat nûmer yn Skotlân en krige Mary Bethune oan de tillefoan. Mary Bethune bliek de doetiidske ferloofde fan ien fan de omkommen bemanningsleden te wêzen en hat yn 2012 ek by de ûntbleating fan it monumint west.

De Twadde Wrâldoarloch is yntusken 81 jier lyn, mar it minskdom fjochtet op hast alle kontininten gewoan troch. Kriigshearen en presidinten mei te grutte ego’s slaan foar master op. Wat kin it minskdom dochs dom wêze.”