In Column, Geen categorie

‘Minderwaardig’

“Van binnen voel ik mij minderwaardig.” Aldus opent deze krant afgelopen maandag. Uitspraak van Evelyn Andoh, één van de sprekers bij de demonstratie Black Live Matters vorig weekend in Leeuwarden. Ik denk: “Heb ik dit ooit onderkend?”

De tweedeling in de wereld tussen wit en zwart onderken ik. Ook dat dit onderscheid meestal gunstig uitpakt voor de witten en ongunstig voor de zwarten. Dat geld en invloed in de regel bij witten terecht komt, en in uitzonderingsgevallen bij zwarten.

De schrijnende geschiedenis van Zuid-Afrika ken ik. De gevolgen van apartheid heb ik 25 jaar geleden bij een bezoek aan de zwarte kerken aan den lijve gevoeld. Wanneer ik beelden zie van zwarte townships kan ik de geur van de armoede – houtvuurtjes en afval – nog ruiken.

Uit mijn jeugd herinner ik me televisiebeelden van racisme in de zuidelijke staten van Amerika. Van rassenrellen, van dominee Martin Luther King en van de Ku Klux Klan. Uit reizen naar de Verenigde Staten enige jaren terug herinner ik me de kloof tussen zwart en wit die je daar nu nog op straat tegenkomt.

Weer thuisgekomen ben ik dan blij dat ik in Nederland woon. Waar in de verhouding wit en zwart ook nog een wereld te winnen is. Maar waar de tegenstellingen minder scherp zijn. Waar voor donkere mensen de welvaart ruimer is en meer kansen zijn. In het algemeen.

Een racist voel ik mijzelf niet. Ik herinner mij niet dat ik iemand onheus heb bejegend of nadelig behandeld omdat diens huidskleur donkerder is dan de mijne. Ik heb altijd de gelijkheid gepreekt van alle mensen. De politieke partijen die dat ook verkondigden kregen mijn stem.

Nu hoor ik Evelyn Andoh zeggen: “Ergens van binnen voel ik mij minderwaardig. Lang schaamde ik mij dat ik bestond. Ik loop al jaren rond met het gevoel dat ik altijd anders zal zijn en nooit ergens bij zal horen door mijn huidskleur. Ik heb altijd heimwee naar mijn geboorteland Ghana. Toch heb ik hier nu een thuis, omdat ik fijne mensen om me heen heb. Mijn vrienden en huisgenoten zijn hier gekomen om mij te steunen. Maar het is zo pijnlijk om toch iedere dag te voelen dat je ergens niet helemaal bij hoort, anders bent.”

Evelyn Andoh geeft mij nieuw inzicht. Dat het debat van discriminatie en racisme om meer gaat dan elkaar verwijten maken dat je geen recht gedaan wordt door de ander. Maar dat het gaat om jezelf waardig kunnen voelen. Ook als je donker bent. De woorden Black Live Matters klinken anders door haar.

Mijn kleinkinderen zijn alweer verder. Zij hebben witte en zwarte vriendjes. En voelen geen verschil. Dat geeft mij hoop voor de toekomst. In mij zingt Huub Oosterhuis rond.

Kind in mij kijk uit mijn ogen
Of ergens al een wereld daagt
Waar mensen waardig leven mogen
En elk zijn naam in vrede draagt.

Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 20 juni 2020. (Foto Wim Beekman: Niels Westra, Leeuwarder Courant).