van Zuidwest Friesland
De natuurramp van bijna 200 jaar geleden, de grote stormvloed van 1825, was een verwoestende overstroming die plaatsvond tussen 3 en 5 februari 1825.
door Albert Draaijer
In Friesland waren er verschillende dijkdoorbraken – achter Lemmer, nabij Nijemirdum, tussen Mirns en Oudemirdum en tussen Workum en Hindeloopen. Bijna de hele zuidelijke helft van de provincie en de veengebieden kwamen onder water te staan. Deze natuurramp veroorzaakte grote schade. De impact was vooral voor de landbouw enorm, en het herstel duurde lang.
In 2025 is het 200 jaar geleden dat de overstroming plaatsvond. Van begin februari tot eind november 2025 vinden er rondom dit thema diverse bijzondere activiteiten plaats, waaronder interessante exposities, onder andere in Informatiecentrum Mar en Klif (24 februari – 30 november) en Warkums Erfskip vanaf (16 april – 10 november).
De gevolgen van deze stormvloed voor Koudum
De beide sluizen in de Koudumer Slieperdyk bij de Galamadammen werden uit voorzorg gesloten in verband met de storm. Daarvoor werden de aanwezige vaartuigen naar binnen gebracht, waardoor men bij de ontstane ramp deze schepen helaas niet kon gebruiken. Door overstortend water over de dijken en de doorbraak in de Wieldijk bezuiden Mirns stroomde het zeewater over de lage landen tussen Koudum en Molkwerum en Stavoren. De Koudumer Slieperdyk fungeerde als laatste plechtanker (buffer) tegen het binnenstromende zeewater. Dit was echter maar tijdelijk, het water kwam van de andere kant binnenstromen via de doorbraak in de Alde Dyk van Workum. Daarvoor had men uit voorzorg alle vee al geëvacueerd naar het hoger gelegen Workum en Koudum. Het water in de polder Het Workumer Nieuwland stond namelijk al 6 palmen (60 centimeter) hoog. Galamadammen en de gehele omtrek werd overstroomd, de huizen waren daardoor gedeeltelijk onbewoonbaar geraakt.
Zelfs tot de Bovenbuurt van Koudum moest een boer met zijn vee zijn boerderij ontvluchten. In het schaderapport van 1825 opgesteld door een commissie van het provinciaal bestuur van Friesland staan acht boeren en een visser vermeld uit Koudum, die een schadeloosstelling vragen voor geleden schade als gevolg van de overstroming. Alleen boven op de bult was het droog en veilig voor boeren en meegenomen vee. De kerk fungeerde vooral ook als stalling voor het vee, dat is in geheel Friesland in het overstroomde gebied het geval. Alleen de hoger gelegen kerken konden onderdak verlenen aan vluchtelingen en meegenomen vee.
Alleen de hooggelegen dorpen Koudum, Hemelum, Bakhuizen, Warns en Scharl en het Zuidermeer bij Stavoren bleven droog. Verder was onze gehele Grietenij Hemelumer Oldephaert en Noordwolde overstroomd met het zoute zeewater. Deze hooggelegen dorpen waren toevluchtsoord voor een honderdtal gezinnen en meer dan 2500 stuks vee. Gelukkig was daardoor het verlies van vee niet zo aanzienlijk als elders. Totale schade was 27515 gulden in onze Grietenij.
Promotie
De commissie ‘De Vergeten Watersnood 1825’ is een samenwerking tussen de historische verenigingen en musea van Sudwest-Fryslân, De Fryske Marren en Weststellingwerf. Van deze commissie ben ik zelf ook lid, namens de Stichting Wurkferbân Gaasterlân. We hebben sinds kort een eigen website De Vergeten Watersnood 1825 en een eigen Facebookpagina met dezelfde benaming.
TV opnames
18 november j.l. ben ik langs de kust op pad geweest met Omrop Fryslân in verband met opnames voor FryslânDok over de Watersnood 1825. Over vier onderwerpen werd ik in Makkum, Gaast en Hindeloopen geïnterviewd. Ze zijn drie dagen bezig geweest met allerlei opnames, ben benieuwd hoe de documentaire er uit zal zien.
De documentaire van FryslanDok komt op TV op NPO2: 1 februari 15.30 uur en 2 februari om 13.25 uur. Op Omrop Fryslân komt het op 2 februari om 17.00 uur en elk heel uur daarna.
Klokkenluiden
De bedoeling is om 2 februari 2025 om 20.00 uur op zoveel mogelijk plaatsen de klokken te luiden als herdenking aan de Watersnoodramp 1825. Verder wordt gepromoot, dat er ook iets wordt voorgelezen of bijvoorbeeld deze FryslanDok om 20.00 uur te laten zien tijdens het klokkenluiden.
