van Zuidwest Friesland
De kardinale deugden
,,Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het. Het zou voor niemand onverwacht komen, als de waanzin eensklaps uitbrak in een razernij, waaruit deze arme Europese mensheid achterbleef in verstomping en verdwazing, de motoren nog draaiende en de vlaggen nog wapperende, maar de geest geweken.”
Historicus Johan Huizinga schreef deze profetische woorden in 1935. Vier jaar later brak de Tweede Wereldoorlog uit, en werden zijn woorden waarheid. Huizinga was geen ‘angstprofeet’ maar een ‘ernstprofeet’. Hij wilde de mensen in 1935 geen vrees aanjagen, maar tot bezinning brengen.
Inmiddels lijken Huizinga’s woorden weer actueel. Dus ook de vraag: hoe kunnen wij angst vermijden en bezonnen met onze woelige tijden omgaan? Vorige maand deed Beatrice de Graaf, hoogleraar internationale betrekkingen, een poging in haar Johan Huizinga-lezing.
Zij breekt een lans voor de klassieke kern-deugden, de ‘kardinale deugden’. Tweeduizend jaar geleden leidden de oude Grieken daarmee hun politici op tot verantwoordelijke leiders in hun woelige wereld. De Graaf: ,,Eigenlijk moet je bij politieke leiders kijken naar wat voor grondhouding ze hebben, wat voor deugden ze verspreiden. Dat is het enige wat hoop op de toekomst geeft”.
Deugden zijn niet populair bij ons. In mijn domineesbestaan heb ik zelden gepreekt over deugden. Zij ruiken naar wat wij moeten in plaats van wat wij mogen, naar wat van ons gevraagd wordt in plaats van aan ons gegeven.
Maar naar Beatrice de Graaf luister ik aandachtig. Zij brengt de positieve kant van deugden onder ogen. ‘Zij geven ons hoopvolle verhalen waarmee we de onzekerheid en de dreiging van onze dagen aankunnen.’ Vervolgens noemt zij de vier kardinale deugden: rechtvaardigheid, wijsheid, moed en zelfbeheersing. Zij snijden hout, ik ga ze voor u af.
Over rechtvaardigheid zijn we het allemaal eens. Gerechtigheid is een waarde die boven alle twijfel verheven is. Jezus leerde gelovigen om nog een stap verder te zetten. Volgens hem is rechtvaardigheid niet los van barmhartigheid verkrijgbaar.
Wijsheid noemden de klassieken ‘prudentia’. Daar zit ons woord ‘prudent’ in: voorzichtig, zorgvuldig. Wijs is niet alleen wie goed nadenkt, maar vooral wie prudent handelt. Niet meteen van de hoogste trede erin springen, maar luisteren, afwachten en klein houden.
De derde deugd is moed. Niet die van een gevierde held, maar van wie de nek uit durft te steken wanneer dit nodig is. Tegen de stroom in durft te gaan. ‘Gij zult de meerderheid in het kwade niet volgen.’
De laatste van de kern-deugden vind ik persoonlijk de mooiste: Zelfbeheersing. Als er iets is wat van waarde kan zijn in onze tijd, in onze politiek en in ons persoonlijk leven, dan is dat zelfbeheersing.
Dit is de week waarin Trump president werd. Hij zei: ,,God zelf heeft mij tot dit ambt geroepen.” Ook ik geloof dat God mensen roept tot leiders en verantwoordelijk leiderschap. Mijn gebed is dat de lieve Heer hem, en ons, de kardinale deugden schenkt.
Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 25 januari 2025. (Foto Wim Beekman: Niels Westra, Leeuwarder Courant).
