Moeder stond door smart bevangen
Geen religieuze tekst is zo vaak op muziek gezet als het Middeleeuwse Stabat Mater. Ruim 300 componisten hebben dit lijdensverhaal van Jezus, gezien door de ogen van zijn moeder Maria, laten klinken. Kwetsbaar, intiem, en hartverscheurend.
Het gaat terug op enkele woorden uit het lijdensverhaal van de evangelist Johannes, die vertelt dat Maria tijdens het sterven van haar zoon onder het kruis stond. Onmogelijk aanwezig. Zij kon hier niet bij zijn, en zij kon ook niet wegblijven bij het sterven van haar zoon.
Over wat moeder Maria daar voelde, is het Stabat Mater geschreven en gedurende de afgelopen 700 jaar steeds weer op muziek gezet. De bekendste compositie is die van Pergolesi uit 1736. De meest bewogen Nederlandse vertaling is die van Willem Wilmink.
Moeder stond door smart bevangen
en met tranen langs haar wangen
waar haar zoon gekruisigd hingen het was haar in haar lijden
of een zwaard haar kwam doorsnijden
dat dwars door het hart heen ging.Hoe verdrietig en verloren
was de toch zo uitverkoren
moeder die hem ‘t leven gaf.Ze moest klagen, ze moest rouwen
en ze beefde bij ‘t aanschouwen
van zijn vreselijke straf.Wie voelt er geen tranen komen,
die daarheen wordt meegenomen,
waar hij Christus’ moeder vindt?Wie zou tranen binnenhouden
als hij dat verdriet aanschouwde
van de moeder bij haar kind?
Hier komt het grootste geluk van een moeder samen met het grootste menselijk verdriet: het baren van een kind grenst aan het sterven van een kind. ‘Een zwaard gaat door haar hart’, zegt het evangelie.
“Nadat ik mijn ouders verloor, was ik wees”, vertelde een moeder mij ooit, “toen mijn man stierf werd ik weduwe, nu heb ik mijn kind verloren, dat is zo erg, daar is niet eens een woord voor.” En Maria’s zoon stierf onder Maria’s ogen gemarteld aan een kruis.
Er is lijden in onze wereld en verdriet in onze directe omgeving waar wij geen woorden voor vinden. Dat lijden en dit verdriet hebben wij in kerken en concertzalen afgelopen dagen in de Stille Week en met Goede vrijdag ontmoet, beleefd en in de ogen gezien.
Geen dominee kan het uitleggen. Pergolesi, Bach, Wilmink, en andere kunstenaars kunnen het ons wel doen voelen, en ons van droefheid laten zwijgen: dit leed is van altijd, en van overal.
Morgen vieren gelovigen Pasen. Opnieuw met componisten, kunstenaars en een evangelieverhaal. Het lijden en de opstanding kun je niet zomaar aan elkaar knopen. Jezus leerlingen en de vrouwen die hem volgden zijn bang en verward weggevlucht van het open graf.
Ook moeilijk uit te leggen voor een dominee. Er is tijd nodig, en levenservaring, om te beseffen wat Jezus’ opstanding na Jezus’ lijden voor ons betekent. Misschien wel dit: dat voor de lieve Heer lijden en dood niet het laatste woord hebben. Troost voor een moeder door smart bevangen.
Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 19 april 2025. (Foto Wim Beekman: Niels Westra, Leeuwarder Courant).