De raad van Cadfael
Sinds enige maanden herlees ik de Broeder Cadfael-mysteries. De monnik Cadfael is de hoofdpersoon in een serie Middeleeuwse detectives van de Engelse schrijfster Ellis Peters. Ze spelen in het Engelse Shrewsbury in de woelige tijden rondom het jaar 1140.
Midden in oorlogen tussen koningen en edellieden, invallen van de Vikingen, twisten van graven en hertogen, bisschoppen en abten, lost deze scherpzinnige kloosterling in elk boek een of twee moorden op. Spannende jongensboeken voor de al wat oudere jeugd.
Jaren geleden heb ik de hele serie verslonden. Veldslagen, liefdesgeschiedenissen, intriges, moordmysteries en politieke strijd. Wij maken ons vandaag de dag in West-Europa zorgen over onlusten en onrusten, maar in de Middeleeuwen konden ze er hier ook wat van.
Cadfael helpt de mensen met slim speurwerk, en ook met wijsheid. Met zijn levenservaring van ruim zestig jaar – hij gold als oude man die dagen – brengt hij zijn jongere, gepassioneerde en fellere stadsgenoten – soldaten, huisvrouwen en medekloosterlingen –weer op het goede pad.
Cadfaels wijsheid was mij bij eerste lezing van de boeken ontgaan. Nu geniet ik voortdurend van de tact en de mildheid waarmee hij de mensen om hem heen van dienst is. Dat ik daar nu wel oog voor heb, kan aan mijn leeftijd liggen.
Eén wijze raad van Cadfael blijft me bij. Gegeven aan een jonge, zelfbewuste vrouw, de onechte dochter van een stadsnotabele. Zij wordt door haar vader uitgehuwelijkt aan een oudere man ergens diep in de provincie. ‘Een goede partij’, maar niet haar eigen keuze.
Morrend verzet zij zich tegen haar aanstaande verloving. Dan raadt Cadfael haar: Wanneer je niet krijgt wat je verlangt, kun je bereid zijn het beste te maken van wat je wel hebt. Dat geeft haar rust, en aan het eind van het boek weet zij slim haar ongeluk te keren.
De raad van Cadfael maakt indruk op mij. ‘Wees bereid je verlangens en wensen te temperen.’ Misschien moet je daarvoor een Middeleeuwer zijn. Die leerden van jongs af met minder genoegen te nemen. Dat is voor ons anders.
Wij richten ons op het hoogst haalbare. Onze mogelijkheden zijn haast onbeperkt, dus onze verlangens ook. Onze bomen groeien tot aan de hemel, en liefst tot in de zevende hemel. Het volmaakte leven is ons doel.
De dag nadat ik Cadfaels raad heb gelezen, zie ik op televisie een programma waarin een revalidatiearts wordt geïnterviewd. ,,Of hij mensen die grote beschadigingen in hun leven moeten verwerken wel echt kan helpen?”
De arts legt uit dat hij vooral die mensen kan helpen om te gaan met hun tekorten, die ‘het kantelpunt’ gepasseerd zijn. ,,Wanneer zij zijn overgegaan uit de situatie waarin zij vooral vol zijn van wat zij niet meer kunnen, naar een periode waarin zij gericht zijn op wat zij allemaal nog wel kunnen, daar kan ik hen helpen.”
Alsof ik Broeder Cadfael hoor spreken.
Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 15 maart 2025. (Foto Wim Beekman: Niels Westra, Leeuwarder Courant).