Normen
Bij de viskraam op onze vrijdagmarkt lijkt alles wel gratis. Er staat een rij voor de kar die me doet denken aan een Londense bushalte waar passagiers zich in een lange rij opstellen en keurig op hun beurt wachten. Zo is de norm daar.
Vandaag op onze markt ook. Ik sluit netjes achter aan. “Opstellen in rotten van tien”, zegt de man voor me in de rijen bootst de luide beveltoon van de sergeant in zijn diensttijd na.
“Mijn militaire dienstperiode, mooi was dat. Toen moesten alle jongens nog in dienst. Dat gaat er weer aankomen als ik sommige politieke partijen mag geloven. Dan voert de regering voor onze jongeren opnieuw de dienstplicht in. Dat zou goed voor hen zijn, dan leren ze tenminste weer normen en waarden.”
“Is het zo erg gesteld met onze jeugd?” vraag ik. Mijn voorganger in de rij vindt van wel. “Ze doen tegenwoordig alleen maar wat ze zelf willen, wat ze voor zichzelf goed vinden. Geen normen meer die voor iedereen gelden, dat was wel vroeger anders.
Nou ja”, gaat hij eerlijk verder, “wij waren ook niet zulke lieverdjes toen we soldaat waren. We hadden nachtpermissie nodig als we ’s avonds lekker wilden pimpelen op de boulevard in Harderwijk. Als we die niet kregen, moest daar even wat op gevonden worden.”
Zijn gevoel van ‘ieder doet maar wat ie zelf goed vindt’ ken ik ergens van. Van het Bijbelboek Rechters. Een tekst van ruim tweeëneenhalf duizend jaar oud. Het was in de dagen dat ieder deed wat goed was in eigen ogen. Toen was ook al een zooitje dus.
Er waren wel normen in die tijd. Men had de ‘Tien Geboden’, bekend geworden in alle tijden en over de hele wereld. ‘Niet stelen, niet moorden, geen vals getuigenis spreken, niet willenhebben wat van een ander is …’ Alleen hielden ze zich er niet aan. En nu is het niet anders.
Normen gelden vooral voor anderen, maar minder voor onszelf. In de krant las ik een onderzoek over verkeersovertredingen. Een interview met mensen die te hard hadden gereden of een rood verkeerslicht hadden genegeerd.
90 % van de geïnterviewden vonden deze regels op zich goed. Alleen op dat moment en in die situatie vonden ze het gerechtvaardigd dat zij zich toen, bij uitzondering, even niet aan de regel hielden. De kinderen stonden op school te wachten; ze hadden een afspraak die ze absoluut niet mochten missen; of wat dan ook.
Het lijkt erop dat wij het liefst onze eigen normen maken. De algemene norm geldt niet voor ons. En hoe krijgen we de individualistische mens die wij in hart en nieren zijn weer in het gareel?
“Hebt u echt de normen meegekregen in de militaire diensttijd?” vraag ik mijn voorganger in de rij. Zijn vrouw draait zich om: “Welnee, die heeft ie allemaal gewoon van mij geleerd.”
Gepubliceerd in de Leeuwarder Courant, 4 oktober 2025. (Foto Wim Beekman: Niels Westra, Leeuwarder Courant).