van onze verslaggevers
Koudum 5 mei 2026 – In Koudum zijn twee straten genoemd naar vermoorde verzetsmensen uit de Tweede Wereldoorlog. Er is in Koudum een Tjalke van der Walstraat en een Gerben Ypmastraat. Op de Dodenherdenking van vorig jaar, op 4 mei 2025, hebben de kleindochters van verzetsman Tjalke van der Wal een krans gelegd bij het oorlogsmonument op de Nieuwe Begraafplaats van Koudum. Voor de Dodenherdenking 2026 waren familieleden van Gerben Ypma (eigenlijk Gerben IJpma) door de Oranjevereniging uitgenodigd om naar Koudum te komen. Nadat gemeenteraadslid Theunis de Vries namens de gemeente een krans had gelegd, legde Boukje IJpma samen met kleinzoon Hugo Sambrink ook een krans bij het oorlogsmonument. Boukje IJpma houdt al jaren de herinnering in stand van haar vermoorde oom Gerben.
Vóór de kranslegging vertelde Boukje IJpma aan de bijna tweehonderd aanwezigen hoe zij en de andere familieleden na de oorlog steeds meer van oom Gerben, de verzetsman die in Koudum vermoord was, te weten waren gekomen en hoe ze contact had gekregen met leden van Histoarysk Koudum. Na de dodenherdenking was er nog een bijeenkomst in De Klink. Aanwezig waren de familie van Gerben Ypma, het bestuur van de Oranjevereniging en enkele leden van Stichting Histoarysk Koudum.
Wie was Gerben Ypma
Gerben Ypma werd geboren in Huizum op 30 december 1920. Hij werd op 16 augustus 1944 door Nederlanders in Duitse dienst in het PEB gebouw aan de Zwarteweg 14 in Koudum doodgeschoten. Twee weken voor zijn dood verloofde Gerben, schuilnaam Klaas, zich met koerierster Aaltje Boot. Op bezoek bij zijn strijdmakker Wiebe Munniksma en zijn vrouw Jiskje Wiersma, zei hij daar aan de keukentafel over: “Na de oorlog wil ik trouwen en net als jullie een gezin stichten”.
Hij was rayonhoofd in Zuidwest-Friesland van de L.O. voor hulp aan onderduikers, maar werd ook lid van de door Gerben Oppewal opgerichte Koudumer (KP) knokploeg. Deze groep van vijf man, aangevuld met Haitze Wiersma, (een zwager van Wiebe Munniksma) roofde op 3 augustus 1944 een voorraad van 13.000 gemeentelijke bonkaarten uit de kluis van de zuivelfabriek in Workum. Vanwege deze actie werd Gerben gearresteerd door een Duits moordcommando en overgebracht naar het Groningse Scholtenhuis. Later werd hij naar zijn kostadres op de Zwarteweg 14 gebracht en zoals boven al beschreven, geliquideerd.
Postuum is Gerben Ypma op 13 maart 1984 het Verzetsherdenkingskruis verleend. In Koudum en later in Leeuwarden (2019) is een straat naar hem vernoemd.
16 augustus 1944 was met twee moorden (Tjalke van der Wal en Gerben Ypma) een zwarte dag voor Koudum. De kop op het expositiebord vorig jaar januari-februari over dit onderwerp luidde zelfs: ‘De zwartste dag’. De daders van de twee liquidaties waren Duitse SD’ers en de extremistische en moorddadige Nederlandse gebroeders Pieter Johan en Klaas Carel Faber.
Het uitgebreide verhaal over Gerben Ypma is te lezen op de website van Histoarysk Koudum.
Bloemen bij graven Lieuwe de Boer en Jan Kooij
‘s Middags hadden leden van Histoarysk Koudum al bloemen gelegd bij twee graven van personen die in de oorlog zijn omgekomen door Duits vuur. Zij waren geen soldaat noch verzetsstrijder, maar bevonden zich op het verkeerde tijdstip op de verkeerde plaats. Het gaat om het graf van Lieuwe de Boer op de Algemene Begraafplaats en het graf van Jan Kooij op het kerkhof bij de Martinikerk. Koudum.nl berichtte hier eerder over in het artikel Twee bijna vergeten slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. In de weken voorafgaand aan 4 mei zijn de graven schoongemaakt door de gemeente en door leden van Histoarysk Koudum.
